Şemalar yaşam boyunca edinilen deneyimlerden etkilenebilir ve bilgiyi hızlı biçimde anlamlandırmaya yardımcı olabilir. Her şema sorunlu değildir. Klinik açıdan önem, katı ve tekrar eden şemaların kişinin ilişkilerini, duygularını veya davranışlarını belirgin biçimde zorlaştırdığı durumlarda artar.
Şemalar Nasıl Oluşabilir?
Erken ilişkiler, aile ortamı, sosyal deneyimler, kültür ve kişinin mizacı şemaların gelişimine katkıda bulunabilir. Örneğin kişi tekrar tekrar eleştirildiği ortamlarda kendisini yetersiz görmeye daha yatkın bir örüntü geliştirebilir. Ancak erken yaşantılar kişinin geleceğini tek başına ve değişmez biçimde belirlemez.
Şema ile Otomatik Düşünce Aynı mıdır?
Hayır. Otomatik düşünceler belirli bir durumda hızla ortaya çıkan daha yüzeysel bilişlerdir. Şemalar ise bu düşünceleri etkileyebilen daha genel ve köklü anlamlandırma örüntüleridir. Aynı şema farklı durumlarda farklı otomatik düşüncelerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Şema Her Zaman Doğru mudur?
Şemalar kişiye son derece gerçekçi gelebilir ancak geçmiş deneyimlerden türeyen seçici yorumları sürdürebilir. Kişi şemayla uyumlu bilgileri daha kolay fark edip aksi örnekleri gözden kaçırabilir. Bu nedenle klinik çalışmada şemanın ne kadar esnek olduğu ve mevcut kanıtlarla ne ölçüde uyuştuğu incelenebilir.
Şemalar Değişebilir mi?
Evet. Yeni ilişkiler, farklı yaşam deneyimleri, farkındalık ve psikoterapi süreçleri şemaların daha esnek hale gelmesine katkıda bulunabilir. Amaç geçmiş deneyimleri yok saymak değil, kişinin eski örüntülerin bugünkü yaşamını otomatik biçimde yönetip yönetmediğini fark edebilmesidir.