Şema terapi yaklaşımındaki yetersiz özdenetim kavramı tek başına psikiyatrik tanı değildir. Kişi bazı alanlarda oldukça disiplinli iken başka alanlarda dürtülerini düzenlemekte zorlanabilir. Davranışın anlamı yaş, gelişim dönemi, DEHB gibi klinik durumlar, çevresel koşullar ve kişinin yaşam öyküsüyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yetersiz Özdenetim Nasıl Görülebilir?
Kişi sıkıcı veya zor görevleri sürdürmekte, anlık isteği ertelemekte, öfke veya hayal kırıklığına tolerans göstermekte güçlük yaşayabilir. Kısa vadeli rahatlama sağlayan davranışlar uzun vadeli hedeflerin önüne geçebilir. Bu örüntünün sıklığı ve sonuçları kişiden kişiye değişir.
Dürtüsellik ile Aynı Şey midir?
Tam olarak değil. Dürtüsellik sonuçları yeterince değerlendirmeden hızlı davranma eğilimini anlatır. Yetersiz özdenetim ise daha geniş biçimde rahatsızlığa tolerans, görev sürdürme ve istekleri erteleme gibi alanları da kapsayabilir. İki kavram birbiriyle ilişkili olsa da otomatik olarak eş anlamlı değildir.
İrade Zayıflığı Olarak Görülmeli midir?
Hayır. Özdenetim biyolojik özellikler, dikkat süreçleri, duygular, öğrenilmiş alışkanlıklar, uyku, stres ve çevresel koşullardan etkilenebilir. Davranışları yalnız ahlaki veya karakter temelli bir açıklamayla değerlendirmek sorunun gerçek nedenlerini gözden kaçırabilir.
Değerlendirmede Nelere Bakılır?
Güçlüğün hangi durumlarda ortaya çıktığı, ne kadar süredir devam ettiği, kişinin okul, iş, ilişkiler veya sağlık davranışlarını nasıl etkilediği incelenir. Çocuklukta başlayan yaygın dürtüsellik veya dikkat sorunlarında gelişimsel ve nörogelişimsel etkenlerin ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.