Psikodinamik Model

Bu bakış açısına göre OKB belirtileri bazen kişinin farkında olmadığı içsel çatışmaların dışa yansıması olabilir.

Yani kişi görünürde kapıyı kontrol ediyor, elini yıkıyor ya da düzenle uğraşıyor olabilir; fakat bunun arkasında daha derin bir kaygı, suçluluk, öfke, utanç veya kontrol kaybı korkusu bulunabilir.

Kontrol ihtiyacı neden bu kadar güçlenir?

OKB’de kontrol ihtiyacı yalnızca dış dünyayla ilgili değildir. Çoğu zaman kişi kendi iç dünyasını da kontrol etmeye çalışır.

Bazı duygular kişiye fazla yoğun, tehlikeli veya kabul edilemez gelebilir.

• Öfke
• Kıskançlık
• Cinsel dürtüler
• Suçluluk
• Bağımlılık ihtiyacı
• Ayrılma korkusu
• Zarar verme korkusu

Kişi bu duyguları doğrudan yaşamakta veya ifade etmekte zorlanabilir. Bunun yerine zihin daha kontrol edilebilir bir alana yönelir.

İçsel karmaşa arttığında kişi dış dünyada düzen aramaya başlayabilir.

Düzen ve temizlik bazen içsel denge arayışıdır

Bazı OKB belirtileri sembolik anlamlar taşıyabilir.

Temizlik kompulsiyonları yalnızca mikrop korkusuyla ilgili olmayabilir. Bazen kişi içsel olarak kendini kirlenmiş, suçlu veya huzursuz hissedebilir. Bu duygu bedensel temizlik üzerinden yatıştırılmaya çalışılabilir.

Benzer şekilde düzenleme davranışları da yalnızca eşyaların simetrisiyle ilgili olmayabilir. Kişi iç dünyasında yoğun bir dağınıklık, belirsizlik veya kontrol kaybı yaşadığında dış dünyayı düzene sokarak rahatlamaya çalışabilir.

Bu elbette her hasta için aynı değildir. Psikodinamik değerlendirmede belirtilerin kişisel anlamı önemlidir.

Suçluluk duygusu ve cezalandırıcı iç ses

OKB’de suçluluk duygusu sık görülen bir temadır. Kişi bazen kendisini çok küçük ihtimallerden bile sorumlu tutar. Zihninden geçen bir düşünce nedeniyle kendisini ağır şekilde yargılayabilir.

• “Bunu düşünmemeliydim.”
• “Böyle hissetmem yanlış.”
• “Eğer iyi biri olsaydım aklıma böyle şeyler gelmezdi.”
• “Hata yaparsam affedilmem.”

Bu katı iç ses, kişinin kaygısını ve kontrol ihtiyacını artırabilir. OKB belirtileri de bu suçluluğu azaltmak için kullanılan bir yol haline gelebilir.

Bastırılmış öfke ve karşıt tepki

Psikodinamik bakışta OKB’de bazen bastırılmış öfke önemli olabilir. Kişi öfkesini doğrudan fark etmekte veya ifade etmekte zorlanabilir.

Özellikle “iyi, kontrollü, zarar vermeyen, doğru davranan” biri olma ihtiyacı çok güçlüyse, öfke kabul edilmesi zor bir duygu haline gelir.

• Aşırı nazik olma
• Aşırı kontrollü davranma
• Kimseyi incitmemeye çalışma
• Zarar verme düşüncelerinden yoğun korkma

Buna psikodinamik açıdan karşıt tepki geliştirme denir. Yani kişi kabul etmekte zorlandığı bir duygunun tam tersine tutunarak kendini dengede tutmaya çalışır.

Yapma-bozma davranışları

OKB’de sık görülen psikodinamik mekanizmalardan biri de yapma-bozmadır. Kişi zihninden kötü bir düşünce geçtiğinde veya yanlış bir şey yaptığını hissettiğinde, bunu “geri almak” ister.

• Tekrar tekrar dua edebilir
• Belli sayıda hareket yapabilir
• Cümleyi yeniden söyleyebilir
• Eşyayı tekrar düzeltebilir
• Zihinsel olarak “iptal etmeye” çalışabilir

Amaç, rahatsız edici düşünceyi ya da duyguyu etkisiz hale getirmektir. Kişi çoğu zaman bunun mantıksız olduğunu bilir, ama yapmadığında yoğun huzursuzluk hisseder.

Yalıtma: Duygudan kopuk düşünme

OKB’de bazen kişi çok yoğun duyguları, sanki yalnızca mantıksal bir problemmiş gibi ele alabilir. Bu duruma yalıtma denir.

Kişi çok rahatsız edici bir konu hakkında konuşurken bile duygudan kopuk, mesafeli ve aşırı analitik olabilir. Bu, zihnin kendini koruma yollarından biridir. Ancak duygular işlenmediğinde, kaygı başka biçimlerde geri dönebilir.

Mükemmeliyetçilik ve hata yapma korkusu

Psikodinamik açıdan OKB’de mükemmeliyetçilik yalnızca düzenli olma isteği değildir. Çoğu zaman kişinin içsel olarak hata yapmaya tahammül edememesiyle ilgilidir.

Bazı kişiler için hata yapmak yalnızca küçük bir yanlışlık değildir; değersizlik, suçluluk veya reddedilme duygularını tetikleyebilir.

• Her şeyi tam yapmak ister
• Eksik bırakmaktan korkar
• Karar vermekte zorlanır
• Sürekli onay arar
• Hata ihtimalini azaltmak için çok fazla zaman harcar

Bu durum zamanla günlük yaşamı yavaşlatabilir.

Psikodinamik yaklaşım tedavide neyi hedefler?

Psikodinamik çalışmada amaç yalnızca kompulsiyonu azaltmak değildir. Kişinin belirtilerinin arkasındaki duygusal anlamı anlamasına yardımcı olunur.

• Kontrol ihtiyacının nereden geldiği
• Suçluluk ve utanç duyguları
• Öfke ve agresyonla ilişki
• Belirsizlik ve ayrılık kaygısı
• İçsel eleştirel ses
• Duyguları ifade etme biçimi
• İlişkilerde tekrar eden örüntüler

Bu süreçte kişi yalnızca “ne yaptığını” değil, “neden böyle yapmak zorunda hissettiğini” de anlamaya başlar.