Birçok ebeveyn çocuğu ders çalışmak istemediğinde, ödevlerini unuttuğunda veya sürekli oyalanıp işleri ertelediğinde aynı soruyu sorar: “Çocuğum tembel mi, yoksa dikkat eksikliği mi var?”
Bu sorunun cevabı her zaman kolay değildir. Çünkü dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) bazı durumlarda tembellikle karıştırılabilir. Ancak aslında bu iki durum arasında önemli farklar vardır.
Kısa Cevap
Tembellik bir tercih olabilir. DEHB ise kişinin istemesine rağmen dikkatini sürdürmekte, plan yapmakta ve görevleri tamamlamakta zorlandığı nörogelişimsel bir durumdur.
Bir çocuk tembel olduğu için değil, dikkatini yönetemediği için de ödevlerini tamamlayamayabilir.
DEHB ve Tembellik Arasındaki Temel Farklar
| Özellik | DEHB | Tembellik |
|---|---|---|
| İstese de odaklanamama | Evet | Hayır |
| Unutkanlık | Evet | Hayır |
| Görevleri yarım bırakma | Evet | Bazen |
| Sevdiği konularda uzun süre odaklanabilme | Evet | Bazen |
| Planlama ve organizasyon sorunu | Evet | Hayır |
| Çaba göstermeme tercihi | Hayır | Evet |
| Çocukta suçluluk hissi oluşması | Sık | Daha az |
Sevdiği Şeylere Saatlerce Odaklanıyorsa DEHB Olabilir mi?
Evet. Bu durum birçok ebeveyni şaşırtır.
DEHB olan çocuklar bazen video oyunlarına, legolara, resme veya çok sevdikleri başka etkinliklere saatlerce odaklanabilirler.
“Bilgisayarda 3 saat oturuyor ama ödev başında 10 dakika duramıyor.” cümlesi DEHB ihtimalini dışlamaz.
DEHB Olan Çocuklar Gerçekten Çaba Göstermek İster mi?
Çoğu zaman evet. Birçok çocuk daha düzenli olmak, ödevlerini zamanında yapmak ve öğretmenlerinden olumlu geri bildirim almak ister.
Ancak dikkatini sürdürmekte, plan yapmakta ve göreve başlamakta zorlanabilir. Bu nedenle aileler bazen “istese yapar” diye düşünürken çocuk aslında ciddi bir mücadele veriyor olabilir.
Tembellikte Ne Görülür?
Tembellikte kişi yapabileceği bir görevi bilinçli olarak erteleyebilir veya yapmamayı tercih edebilir.
- Dikkat sorunu genellikle yoktur.
- Unutkanlık belirgin değildir.
- Organizasyon becerileri korunmuştur.
- İlgi duymadığı işleri yapmak istemeyebilir.
Hangi Belirtiler DEHB Açısından Dikkat Çekicidir?
Aşağıdaki belirtiler uzun süredir devam ediyorsa değerlendirme gerekebilir:
- Sık eşya kaybetme
- Ödevleri unutma
- Talimatları sonuna kadar dinleyememe
- Sürekli dikkat dağılması
- Ders sırasında hayallere dalma
- Görevleri tamamlayamama
- Zaman yönetiminde zorlanma
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Belirtiler ev yaşamını, okul başarısını veya sosyal ilişkileri olumsuz etkilemeye başladıysa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Her hareketli veya unutkan çocukta DEHB bulunmaz. Ancak belirtiler sürekli hale geldiğinde değerlendirme önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Her ders çalışmak istemeyen çocukta DEHB var mıdır?
Hayır. Motivasyon eksikliği, öğrenme güçlüğü, kaygı veya farklı nedenler de benzer belirtilere yol açabilir.
DEHB olan çocuklar zeki olabilir mi?
Evet. DEHB ile zekâ arasında doğrudan bir ilişki yoktur.
DEHB yaş ilerledikçe geçer mi?
Belirtiler değişebilir ancak bazı bireylerde yetişkinlikte de devam edebilir.
Telefon ve tablet kullanımı DEHB yapar mı?
Mevcut bilimsel veriler doğrudan DEHB oluşturduğunu göstermemektedir. Ancak yoğun ekran kullanımı dikkat sorunlarını artırabilir.
DEHB testi tanı koyar mı?
Hayır. Testler yalnızca ön değerlendirme amacı taşır. Tanı klinik değerlendirme ile konur.